العنوان التصديري وبنيته فی روايات أيمن العتوم

نوع المستند : المقالة الأصلية

المؤلفون

جامعة الشهيد مدني بآذربيجان

المستخلص

العنوان هو المفتاح الأول والعتبة الأولى للنصّ ومن أهمّ مكوّنات النقد الحديث للرواية. وقد خُصّ هذا البحث لدراسة عناوين الروایات لأيمن العتوم؛ لأنّ العتوم متفرد في عنونة رواياته؛ فهو يستعير الآيات القرآنية ويقتبسها لصياغة عنوان رواياته فتميّزت رواياته بالتصديرات والعناوين القرآنية؛ فنحن نسمّي هذه العناوين بــ«العنوان التصديري». أي عنوان مختار من التصدير. تتجلى مهارة الروائي العتوم في عنونة رواياته والتعالق بينها وبين النص فلا يمكن دراسة روايات العتوم بمعزل عن عناوينها؛ فتستلزم دراسة عناوين رواياته وعلاقتها بالعتبات النصية الأخرى وكيفية وسبب استخدامها للوقوف على النص؛ العنوان القرآني في روايات أيمن العتوم يضاعف فعالية القراءة ويثري النص ويتمازج مع نص الرواية. إنّ العنوان القرآني تارة يسهّل مرور النص واستكشاف شفرات النص كــ«ياصاحبي السجن» و«أنا يوسف» وتارة يدل على محتوى الرواية كـ«ذائقة الموت» و«كلمة الله» و«طريق جهنّم» وتارة يغمض كــ«تسعة عشر» و «خاوية» و«يسمعون حسيسها» الغموض نابع من الحذف قصدا ويقود إلى افتراضات محتملة ولا يمكن للقارئ أن يهتدي إلى دلالة العنوان إلا بعد الوقوف على الآية المقتبسة والبنية العميقة للرواية. العنوان الروائي لأيمن العتوم يودّي وظائفه لكن العنوان في النص قد تغلَّب عليه وظيفة دون أخرى كالوظيفة الوصفية في يا «صاحبي السجن» و«أنا يوسف» وكالوظيفة الإيحائية في «خاوية» و«تسعة عشر». للعنوان التصديري لروايات العتوم، وظيفة جمالية أيضا؛ لأنّ القارئ يواجه العنوان بالكلمات المقتبسة التي تجعل القارئ تجول ماوراء النص حتى يكشف دلالة هذا العنوان، فلا بدّ لفهم دلالة العنوان دراسة التصدير وفهمه. تناولت المقالة هذه، دراسة عناوين الرواية لأيمن العتوم وسبب اختيارها وأشكالها وأساليبها ومكوناتها وتناصها مع النص من خلال انتهاج المنهج الوصفي - التحليلي.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة [فارسی]

عنوان سرنوشته وار و ساختار آن در رمان‌های أيمن العتوم

المؤلفون [فارسی]

  • مریم بخشی
  • پرویز احمدزاده
دانشگاه شهید مدنی آذربایجان
المستخلص [فارسی]

عنوان کلید اول و آستانه اول متن بوده و از مهمترین عناصر نقد جدید رمان است. این پژوهش به بررسی عناوین رمان‌های أيمن العتوم اختصاص یافته است؛ چرا که او در گزینش عنوان رمان‌هایش یگانه بوده و آیات قرآن را برای ساخت عنوان رمان‌هایش به کار می‌گیرد؛ به این دلیل رمان‌های وی به سرنوشته و عناوین قرآنی متمایز گشته است و ما این نوع از عناوین را به نام «عنوان سرنوشته‌ وار» می‌خوانیم. یعنی عنوانی که از سرنوشته، برگزیده شده است. مهارت این رمان نویس در برگزیدن عنوان و ارتباط بین عنوان و متن آشکار است. به طوری که بررسی رمان-های وی بدون بررسی عناوین آن‌ها امکان پذیر نیست؛ پس می‌بایست، برای فهم رمان‌های وی، عناوین آن رمان‌ها و ارتباط آن با دیگر آستانه‌های متن وکیفیت و سبب به کار بردن آنها بررسی شود. عنوان قرآنی در رمان‌های العتوم، فعالیت خواندن را تقویت کرده ومتن رمان را غنی ساخته وبا متن درآمیخته است. عناوین قرآنی مثل «یا صاحبی السجن» و«انا يوسف»، پی بردن به متن و کشف رمزهای آن را تسهیل کرده و گاهی هم‌چون «ذائقة الموت» و«كلمة الله» و«طريق جهنّم» به محتوای رمان دلالت داشته و گاهی همچون «تسعة عشر» مفهوم و محتوای آن را پیچیده و مبهم می‌کنند. این پیچیدگی ناشی از حذف عمدی بوده و احتمالات فراوانی را ایجاد می‌کند و خواننده بدون اطلاع از آیه اقتباس شده و ساختار عمیق رمان، نمی‌تواند به دلالت آن پی ببرد. مقاله حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی عناوبن رمان‌های أیمن العتوم پرداخته و علت انتخاب آن‌ها و شکل‌ها و سبک‌های و عناصر آنها و ارتباط آن را با متن بررسی کرده است.

الكلمات الرئيسية [فارسی]

  • رمان
  • پیرامتنیت
  • عنوان
  • سرنوشته
  • أيمن العتوم