گونه‌شناسی کارکردی روایات دعادرمانی؛ تحلیلی بر سازوکارهای پیشگیرانه و درمانی در سنت روایی شیعی

10.22034/jral.2025.561636.1080

المؤلفون

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.

2 استادیار گروه معارف، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.

3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.

المستخلص
در متون حدیثی شیعه، دعا افزون بر بُعد عبادی، به عنوان ابزاری کارآمد برای درمان یا پیشگیری از بیماری‌های جسمی و روحی معرفی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل منطق درونی حاکم بر این روایات، با روش توصیفی- تحلیلی به ارائه یک گونه‌شناسی کارکردی از ادعیه درمانی می‌پردازد. مسأله اصلی این است که طبقه‌بندی این روایات صرفاً یک دسته‌بندی موضوعی نیست، بلکه بازتاب‌دهنده دو سازوکار متمایز و مکمل در مواجهه با مقوله سلامت است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روایات دعادرمانی به دو گونه اصلی پیشگیرانه و درمانی قابل تقسیم هستند. گونه پیشگیرانه با سازوکار «تقویت سپر معنوی» که از طریق راهبردهایی چون ایجاد آرامش روانی، تحکیم توکل و افزایش تاب‌آوری، به حفظ وضعیت مطلوب سلامت کمک می‌کند. گونه درمانی با سازوکار «مداخله مستقیم» که به عنوان ابزاری برای طلب دخالت شفابخش الهی در فرآیند بیماری و به مثابه مکمل درمان مادی عمل می‌نماید. این تفکیک کارکردی نشان می‌دهد که نظام دعادرمانی در سنت اسلامی، رویکردی جامع و چندلایه به سلامت دارد که هم شامل ابعاد پیشگیری و هم درمان است و دعا را نه صرفاً یک کنش پس از وقوع بیماری، بلکه یک راهبرد مستمر برای حفظ و ارتقای سلامت تعریف می‌کند.

رسومية المستخلص

گونه‌شناسی کارکردی روایات دعادرمانی؛ تحلیلی بر سازوکارهای پیشگیرانه و درمانی در سنت روایی شیعی

الكلمات الرئيسية

  • تاريخ الاستلام 23 نوفمبر 2025
  • تاريخ القبول 30 نوفمبر 2025