نشانگرهای اجتماعی در شعر سلیمان بن علی العبری (مطالعه ای کاربردشناختی)

10.22034/jral.2026.577908.1105

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 أستاذ في قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة شهيد تشمران أهواز، أهواز، إيران.(الكاتب المسؤول) البرید الإلکتروني: r.ballawy@gmail.com

2 طالب دكتوراه في قسم اللغة العربية وآدابها، جامعة شهيد تشمران أهواز، أهواز، إيران.

چکیده
نشانگرهای اجتماعی در گفتمان شعری، نشانه‌های زبانی وابسته به بافت هستند که نقشی بنیادین در حوزه کاربردشناسی ایفا می‌کنند و در آشکار ساختن نوع روابط اجتماعی میان طرف‌های ارتباط، تعیین جایگاه اجتماعی آنان و نیز بیان میزان صمیمیت یا رسمیت در تعاملات کلامی مؤثرند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی اشاره‌های اجتماعی و تحلیل کارکردهای کاربردشناختی آن‌ها در آثار شاعر عمانی، سلیمان بن علی العبری، با تمرکز بر دیوان «هنگامی که جبل شمس بیدار می‌شود» می‌پردازد. اهمیت این پژوهش در تبیین چگونگی بهره‌گیری شاعر از این اشاره‌ها ــ شامل حروف ندا، ضمایر، صیغه‌های تعظیم و تکریم و شیوه التفات ــ برای انتقال اندیشه‌های خود، بازنمایی هویت فرهنگی و بیان تعلق خاطر به سرزمینش نهفته است. تحلیل پژوهش در پنج محور اصلی سامان یافته است: اشاره‌های دینی برگرفته از میراث اسلامی، اشاره‌های انسانی در حمایت از عدالت و مبارزه با ستم، اشاره‌های زیست‌محیطی که بیانگر آگاهی شاعر نسبت به مکان و آب است، اشاره‌های ملی که عشق به عمان و افتخار به رهبران آن را بازتاب می‌دهد، و سرانجام اشاره‌های مرتبط با آداب و سنت‌های اصیل عمانی. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اشاره‌های اجتماعی در شعر العبری تنها ابزارهایی برای ارجاع نیستند، بلکه راهبردی گفتمانی و مؤثر به‌شمار می‌آیند که تعامل عاطفی میان متن و مخاطب را تقویت می‌کنند، در حفظ حافظه جمعی جامعه نقش دارند و بُعد معنوی و ارزشی شعر را برجسته می‌سازند. این ویژگی‌ها به متن شعری قدرتی غنی در بیان می‌بخشند و در نهایت، به غنای مطالعات کاربردشناختی در حوزه شعر معاصر عربی کمک می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 30 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 31 خرداد 1405