استادیار گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
گفتمان شعری صرفاً ساختاری زیبایی‌شناختی نیست، بلکه فراتر از آن، کنشی اجتماعی و فرهنگی به شمار می‌رود که بازتاب‌دهنده روابط قدرت و تحولات ایدئولوژیک در جامعه است. بر پایه دیدگاه نورمن فرکلاف در تحلیل انتقادی گفتمان، زبان نوعی کنش اجتماعی تلقی می‌شود که در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی، به تحلیل گفتمان اجتماعی در مجموعه شعر «رحيق بلون الدم» اثر شاعر عراقی، حیدر علی الفتلاوی، در چارچوب نظریه تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف می‌پردازد. این پژوهش با بررسی متن، فرایندهای تولید و دریافت آن و ارتباط آن با بستر اجتماعی و فرهنگی، می‌کوشد روابط قدرت نهفته در گفتمان شعری را آشکار سازد و سازوکارهای زبانی و معنایی به‌کاررفته در بازنمایی مسائل انسان عراقی، به‌ویژه موضوعات کودکی، زن، آزادی و ازخودبیگانگی روشنفکر را تحلیل کند و ابعاد ایدئولوژیک این مضامین را تبیین نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گفتمان شعری فتلاوی بر دوگانه «فاجعه و امید» استوار است و کودک و زن را به نمادهایی جامعه‌شناختی از ویرانی‌های انسانی و اجتماعی تبدیل می‌کند. همچنین شاعر با بهره‌گیری از تصاویر نمادین، توهم آزادی و شعارهای آرمان‌گرایانه را نقد کرده و سلطه نیروهای اجتماعی و سیاسی را که مانع تحقق آزادی‌اند، افشا می‌سازد. افزون بر این، با نقد ساختار مردسالار، به تبیین حاشیه‌نشینی و شیءانگاری زن می‌پردازد و ازخودبیگانگی روشنفکر را از طریق ارجاع به شخصیت‌های فلسفی و تاریخی به تصویر می‌کشد. در نتیجه، شعر فتلاوی به‌مثابه گفتمانی انتقادی، سازوکارهای سرکوب و کاستی‌های ساختار اجتماعی را آشکار ساخته و شعر را به ابزاری برای اعتراض و نقد واقعیت تبدیل می‌کند.
بابائی دم طسوج، علی. (1404). تحلیل گفتمان اجتماعی در مجموعه شعر «رحيق بلون الدم» اثر حیدر علی الفتلاوی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف. نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5(18)، 1–36. https://doi.org/10.22034/jral.2026.584656.1109
MLA
بابائی دم طسوج، علی. "تحلیل گفتمان اجتماعی در مجموعه شعر «رحيق بلون الدم» اثر حیدر علی الفتلاوی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف"، نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5، 18، 1404، 1–36. doi: 10.22034/jral.2026.584656.1109
HARVARD
بابائی دم طسوج، علی. (1404). 'تحلیل گفتمان اجتماعی در مجموعه شعر «رحيق بلون الدم» اثر حیدر علی الفتلاوی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف'، نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5(18), pp. 1–36. doi: 10.22034/jral.2026.584656.1109
CHICAGO
بابائی دم طسوج، علی، "تحلیل گفتمان اجتماعی در مجموعه شعر «رحيق بلون الدم» اثر حیدر علی الفتلاوی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف." نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5 18 (1404): 1–36, doi: 10.22034/jral.2026.584656.1109
VANCOUVER
بابائی دم طسوج علی. تحلیل گفتمان اجتماعی در مجموعه شعر «رحيق بلون الدم» اثر حیدر علی الفتلاوی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف. نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی. 1404;5(18):1–36 (In العربیة). doi: 10.22034/jral.2026.584656.1109
