استادیار آموزش و پرورش اداره کل آموزش استان بابل، عراق
چکیده
این پژوهش، حِجاج را به‌مثابه ساختاری شناختی و راهبردی کاربردشناختی بررسی می‌کند که در زبان و گفتمان ریشه دارد و از نگرش سنتی که آن را صرفاً به اقناع یا منطق صوری محدود می‌سازد، فراتر می‌رود. هدف پژوهش، واکاوی «چرخش حجاجی» در زبان‌شناسی و نقد ادبی از طریق مطالعه‌ای تطبیقی بر آثار میشل بلانتن، پاتریک شارودو، محمد الطلبه و محمد الدریدی است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی، مبانی نظری دیدگاه‌های این اندیشمندان را بررسی کرده و نقاط اشتراک و افتراق دیدگاه‌های آنان را درباره مفهوم و کارکردهای حجاج تبیین می‌کند. این مطالعه همچنین روند تحول نظریه حجاج را از منظر زبان‌شناختی و گفت‌وگومحور پی می‌گیرد و شکل‌گیری نوعی دستور حجاجی را که میان قصد ارتباطی و کارکرد کاربردشناختی پیوند برقرار می‌کند، مورد بررسی قرار می‌دهد. افزون بر این، بلاغت را نه صرفاً به‌عنوان آرایه‌ای زبانی، بلکه به‌مثابه دانشی اجتماعی در حوزه تولید معنا و اقناع بازتعریف می‌کند و نقش حجاجی استعاره و تصویرهای شعری را آشکار می‌سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چرخش حجاجی، گذار مهمی از منطق کلاسیک به سوی رویکردی کاربردشناختی پدید آورده است؛ رویکردی که حجاج را ویژگی ذاتی همه انواع گفتمان می‌داند. همچنین، استعاره به‌عنوان ابزاری منطقی و حجاجی معرفی می‌شود که در گسترش مطالعات حجاجی در پژوهش‌های معاصر عربی نقش مؤثری داشته است. در پایان، پژوهش بر ضرورت گسترش مطالعات حجاج دیجیتال و بصری، تدوین واژه‌نامه‌ای جامع و یکپارچه از اصطلاحات حجاجی به زبان عربی، و به‌کارگیری تحلیل حجاجی در روایت کلاسیک عربی و گفتمان‌های فرهنگی معاصر تأکید می‌کند.
غضیب جاسم، محمد. (1404). چرخش حجاجی در مطالعات زبان‌شناسی و نقد ادبی: مطالعه‌ای تحلیلی در آثار بلانتن، شارودو، الطلبه و الدریدی. نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5(18)، 57–68. https://doi.org/10.22034/jral.2026.592989.1122
MLA
غضیب جاسم، محمد. "چرخش حجاجی در مطالعات زبان‌شناسی و نقد ادبی: مطالعه‌ای تحلیلی در آثار بلانتن، شارودو، الطلبه و الدریدی"، نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5، 18، 1404، 57–68. doi: 10.22034/jral.2026.592989.1122
HARVARD
غضیب جاسم، محمد. (1404). 'چرخش حجاجی در مطالعات زبان‌شناسی و نقد ادبی: مطالعه‌ای تحلیلی در آثار بلانتن، شارودو، الطلبه و الدریدی'، نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5(18), pp. 57–68. doi: 10.22034/jral.2026.592989.1122
CHICAGO
غضیب جاسم، محمد، "چرخش حجاجی در مطالعات زبان‌شناسی و نقد ادبی: مطالعه‌ای تحلیلی در آثار بلانتن، شارودو، الطلبه و الدریدی." نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5 18 (1404): 57–68, doi: 10.22034/jral.2026.592989.1122
VANCOUVER
غضیب جاسم محمد. چرخش حجاجی در مطالعات زبان‌شناسی و نقد ادبی: مطالعه‌ای تحلیلی در آثار بلانتن، شارودو، الطلبه و الدریدی. نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی. 1404;5(18):57–68 (In العربیة). doi: 10.22034/jral.2026.592989.1122
