گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات، دانشگاه بصره، بصره، عراق
چکیده
این پژوهش به پدیده پیمان‌های هم‌پیمانی (احلاف) در جامعه عرب پیش از اسلام می‌پردازد؛ پیمان‌هایی که به‌مثابه اتحادهای قبیله‌ای، اجتماعی و سیاسی، نقشی اساسی در سامان‌دهی روابط و ایجاد توازن قدرت در شبه‌جزیرة عربستان ایفا می‌کردند. همچنین، نقش سوگند و قسم را در استحکام‌بخشی به این پیمان‌ها و بخشیدن جنبه‌ای مقدس به آن‌ها، بر پایه شواهد موجود در شعر جاهلی و اخبار عرب، و از خلال بررسی تصاویر و آیین‌های انعقاد این پیمان‌ها، مطالعه می‌کند.این پژوهش در سه محور سامان یافته است: 1ـ محور نخست، ریشه‌های دینی انعقاد پیمان‌ها را بررسی می‌کند؛ از جمله هم‌پیمانی در کنار مکان‌های مقدس، بت‌ها، کوه‌ها و آتش. 2- محور دوم، حضور نمادهای باروری و مادری را در آیین‌های هم‌پیمانی آشکار می‌سازد؛ مانند پناه بردن به زن، و پیمان بستن با عطر، شیر، شیرخوارگی، نمک و خرما، 3- محور سوم، به دلالت‌های جادویی شیوه‌های تثبیت پیمان، مانند گره، ریسمان و خون، و نیز به میراث اجتماعی‌ای می‌پردازد که ارزش وفاداری به پیمان‌ها را از طریق داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها و مجازات‌های خیانت، همچون برافراشتن پرچم‌ها و افروختن آتش برای پیمان‌شکنان، تقویت می‌کرد. پژوهش در پایان نتیجه می‌گیرد که پیمان (حلف) نزد عربِ پیش از اسلام صرفاً توافقی مبتنی بر منفعت نبود، بلکه قراردادی مقدس به شمار می‌آمد که نیروی الزام‌آور خود را از باورهای دینی و میراث اجتماعی اعراب می‌گرفت. همچنین، شعر جاهلی به‌عنوان سندی معتبر، ویژگی‌ها و ابعاد تمدنی این پدیده را به‌خوبی حفظ و منعکس کرده است.
جوید تعبان، دلال. (1404). ریشه‌های دینی و اجتماعی پیمان هم‌پیمانی و پناه‌جویی در شعر عربی پیش از اسلام. نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5(19)، 67–94. https://doi.org/10.22034/jral.2026.592995.1123
MLA
جوید تعبان، دلال. "ریشه‌های دینی و اجتماعی پیمان هم‌پیمانی و پناه‌جویی در شعر عربی پیش از اسلام"، نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5، 19، 1404، 67–94. doi: 10.22034/jral.2026.592995.1123
HARVARD
جوید تعبان، دلال. (1404). 'ریشه‌های دینی و اجتماعی پیمان هم‌پیمانی و پناه‌جویی در شعر عربی پیش از اسلام'، نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5(19), pp. 67–94. doi: 10.22034/jral.2026.592995.1123
CHICAGO
جوید تعبان، دلال، "ریشه‌های دینی و اجتماعی پیمان هم‌پیمانی و پناه‌جویی در شعر عربی پیش از اسلام." نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی، 5 19 (1404): 67–94, doi: 10.22034/jral.2026.592995.1123
VANCOUVER
جوید تعبان دلال. ریشه‌های دینی و اجتماعی پیمان هم‌پیمانی و پناه‌جویی در شعر عربی پیش از اسلام. نظریه پردازی ها و نقد در ادبیات عربی. 1404;5(19):67–94 (In العربیة). doi: 10.22034/jral.2026.592995.1123
