نقد استبداد حکومتی و استعمار غرب در متون منثور احمد مطر بر اساس نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف

10.22034/jral.2026.593705.1125

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، تهران، ایران

2 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران

چکیده
گفتمان نقش اساسی در تغییر ایدئولوژی‌های رایج‌تر و بقا یا سقوط حکومت‌ها ایفا می‌كند و حامل ایدئولوژی است كه تحلیلگر از طریق تحلیل گفتمان انتقادی، آن را كشف می‌كند. فركلاف یكی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان تحلیل گفتمان انتقادی، تحلیل زبانی را با تحلیل گفتمان و شرایط اجتماعی و سیاسی تركیب كرد. نظریه او، سه سطح توصیف برای بررسی زبانی متن؛ سطح تفسیر برای توضیح رابطه متن و بافت، بینامتنیت و دانش پیش‌زمینه‌ای تحلیلگر؛ و سطح تبیین برای شرح رابطه گفتمان و جامعه طبق قدرت حاكم پیشنهاد می‌كند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل گفتمان انتقادی فركلاف، ایدئولوژی احمد مطر را در متون نثری او، جهت بررسی نحوه عملکرد ایدئولوژی گفتمان مطر در رد یا تأیید ایدئولوژی حاکم، بررسی می‌كند. طبق نتایج، مطر، در مرحله توصیف، از سبك‌های سازگار با ایدئولوژی خود مانند تشبیه، استعاره، تكرار، تضاد، طنز و كلمات خارجی استفاده کرده است. او قلب ملت‌های عرب را به جوش می‌آورد و آنها را به اتحاد و انقلاب علیه استبداد و استعمار غربی برای دستیابی به آزادی فرا می‌خواند. در مرحله تفسیر، مطر فضای اجتماعی حاكم را از طریق گفتمان متناسب با جامعه و شرایط آن، با بهره‌گیری از بینامتنیت قرآنی و شعری، توصیف می‌كند. در مرحله تبیین، استبداد حکومتی و استعمار غربی و بی‌سوادی عراقی‌ها و اعراب، از مهم‌ترین عوامل مؤثر تشکیل گفتمان غالب هستند. پس مطر آنان را دعوت به دانش‌آموزی و آگاهی می‌کند که این دو را ابزار اساسی زدودن ظلم و استعمار می‌داند. او تلاش می‌كند تا ایدئولوژی غالب استبدادی را به ایدئولوژی جدید آزادی و دمکراسی تبدیل كند.

چکیده تصویری

نقد استبداد حکومتی و استعمار غرب در متون منثور احمد مطر بر اساس نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف

کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 04 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 14 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 15 مرداد 1405