بررسی بینامتنیت حدیثی در شعر عبدالله بن رواحه در پرتوی نظریه ترامتنیت ژرار ژنت «تحلیل اشعار قبل از شروع جنگ مؤته به عنوان نمونه»

10.22034/jral.2026.596913.1136

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 آبان 1405

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد مدعو گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده علوم انسانی دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران

چکیده
تأثیر قرآن کریم و احادیث پیامبر (ص) در اشعار بسیاری از شاعران مانند عبدالله بن رواحه که در راستای خدمت به بشریت از طریق ادبیات گام برداشته‌اند آشکار است. بررسی اشعار او به وضوح این تأثیر را در استفاده از الفاظ، اصطلاحات و مفاهیم والای قرآن کریم و سنت پاک پیامبر (ص) آشکار می‌سازد. در این پژوهش سعی شده است تا تأثیر حدیث شریف را در قالب الفاظ، اصطلاحات و مفاهیم آن در اشعار عبدالله بن رواحه در راستای بینامتنیت حدیثی از منظر ژرار ژنت با انواع آن از جمله بینامتنیت صریح و غیر صریح و ضمنی، در محدوده زمانی و تاریخی قبل از شروع جنگ مؤته به روش تحلیلی توصیفی بررسی شود. یافته‌های پژوهش نشان داد که شاعر از مفاهیم احادیث شریف در اشعار این دوره خود در چارچوب بینامتنیت ضمنی کاملا بهره برده است، ولی از ساختار جملات پیامبر عینا استفاده نکرده است، به نظر می‌رسد این امر به منظور حفظ قداست کلام رسول خدا باشد. همچنین شاعر در این اشعار به ندرت از الفاظ احادیث استفاده کرده است که به نظر نگارنده از باب بینامتنیت صریح نمی‌باشد بلکه اقتضای زبان مشترک متن حاضر و غایب است. در نتیجه تنها بینامتنیت ضمنی پدیده مورد استفاده در اشعار این دوره است و شاعر از بینامتنیت صریح و غیر صریح بهره نبرده است. همچنین شاعر در اشعار این دوره خود شأن بیان احادیث را رعایت کرده سپس از مفاهیم والای آن در اشعار خود کاملا بهره برده، و در راستای موافقت کامل با آن مفاهیم شعر سروده است.

کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 22 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 16 آبان 1405