تجلّيات معاناة أهل البيت (ع) في ديوان "يورقون" لنوفل الحمداني في ضوء الأسلوب البياني

10.22034/jral.2026.590166.1117

نوع المستند : المقالة الأصلية

المؤلفون

1 أستاذ مساعد في اللغة العربية وآدابها، كلية الآداب والعلوم الإنسانية، جامعة إيلام، إيلام، إيران

2 أستاذ مشارك في اللغة العربية وآدابها، كلية الآداب والعلوم الإنسانية، جامعة إيلام، إيلام، إيران

3 خريج ماجستير في اللغة العربية وآدابها، كلية الآداب والعلوم الإنسانية، جامعة إيلام، إيلام، إيران

المستخلص
إن الشعر یتمیز عن بعضه من خلال الأسلوب الفني، وإن الشعراء یتفاضلون عبر حبکهم للأُسلوب الرصین، ونظرا لأهمیته فقد اعتنی الشعراء بصیاغته والإجادة فيه. وقد برز الشاعر نوفل الحمداني فی العصر الحدیث وسرعان ما ذاع صیته نظراً لجودة أُسلوبه الشعري ما حملنا علی أن نقوم بهذه الدراسة کی نحلل أُسلوبه البياني عبر المنهج الوصفي التحليلي وبالاعتماد علی أُسس المدرسة الأُسلوبیة. تهدف هذه الدراسة إلی الكشف عن أهمية مسألة البيان وتمظهراته في ديوان يورقون. فقد استخدم الحمداني الفنون البيانية الأربعة کثیراً حتی شکلت ظاهرة فنیة بارزة فی أسلوبه الفني، فقد صاغ الاستعارة بنوعيها المصرحة والمكنية کما وظّف فن التشبیه ولاسیما التشبیه البلیغ والمرسل، وکذلك الکنایة إذ لعبت دورا حاسما في صياغة أسلوبه، وأخيرا فقد کان للمجاز بمختلف علاقاته إسهامات بارزة فی تشکیل لوحته الفنیة، وکل هذه الفنون قد استعان بها الشاعر فی سبیل تجسید صورة أهل البيت (عليهم السلام ) وجسد من خلالها بسالتهم وکرمهم ومظلومیتهم ومعاناتهم في السبي،كما أنه قد رسم من خلالها البطش الأموي وجوره فی معرکة کربلاء وما بعدها من أحداث السبي و رسم الشاعر من خلالها واقع العرب المشین وما فیه من ذل وبؤس وما ارتكبه الحکام من قمع واستغلال وانتهازیة وبطش.

رسومية المستخلص

تجلّيات معاناة أهل البيت (ع) في ديوان يورقون لنوفل الحمداني في ضوء الأسلوب البياني

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

بازنمایی مصائب اهل‌بیت(ع) در دیوان «یورقون» اثر نوفل الحمدانی از منظر سبک بیانی

المؤلفون Persian

نعمت عزیزی 1
مالک عبدی 2
عبدالمنعم عبد الساده محمد 3
1 استادیار گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 دانشیار گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران..
3 کارشناسی ارشد گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
المستخلص Persian

شعر هر شاعری از طریق اسلوب هنری آن شاعر، از دیگر شاعران متمایز می‌گردد و شاعران به واسطة همین اسلوب متمایز، از یکدیگر برتری می‌یابند. از این‌رو شاعران به اسلوب خود و جلا دادن آن توجه ویژه­ای نشان می­دهند. نوفل الحمدانی از شاعران دورۀ معاصر است که به ‌سرعت به سبب اسلوب شعری‌اش شهرت یافت؛ از این رو ما در این پژوهش اسلوب بیانی او را از طریق روش توصیفی تحلیلی و بر پایة مبانی سبک‌شناسی بررسی می­کنیم؛ مکتبی که رویکرد تعبیری و تحلیل ساختارهای انزیاح را مدخلی برای تفسیر پیام خلاقانه و کشف سطوح زیبایی‌شناختی و هنری آن قرار می‌دهد. نوفل الحمدانی چهار فن بیانی را بسیار به کار برده است، به گونه‌ای که این فنون به پدیده‌ای هنری و برجسته در اسلوب شعری وی تبدیل شده‌اند؛ اسلوبی که در آن بیان از آرایش لفظی صرف فراتر برده و به ابزاری تعبیری و آکنده از عاطفه بدل می­شود. او استعاره را در دو نوعِ تصریحی و مکنیه به کار گرفته و همچنین از فن تشبیه، به‌ویژه تشبیه بلیغ و مرسل، بهره برده است. کنایه نیز نقشی اساسی در شکل‌گیری سبک او داشته است. افزون بر این، مجاز با روابط گوناگون خود سهمی برجسته در پدیدآوردن اسلوب ویژۀ شعری او داشته است. شاعر از همة این فنون برای مجسم نمودن تصویر اهل‌بیت(ع) بهره­جسته و از خلال آن‌ها دلاوری، کرامت، مظلومیت و رنج آنان در اسارت را به­تصویر کشیده است. همچنین از این طریق، ستم امویان در کربلا و رخدادهای پس از اسارت را ترسیم کرده و واقعیت تلخ دورۀ معاصر دنیای عرب و آنچه که در آن از ذلت، فقر، استثمار، فرصت‌طلبی و خشونت حکّام می­گذرد را بازنمایی کرده است. این پژوهش می‌کوشد اهمیت مسألة فنون بیانی و جلوه‌های آن را در دیوان «یورقون» اثر نوفل الحمدانی آشکار سازد تا سازوکارهای زیبایی‌شناختی آن در انتقال رنجِ خودِ شاعر و تعامل او با رویداد تاریخی روشن شود.

الكلمات الرئيسية Persian

  • سبک
  • اهل بيت (ع)
  • فنون بلاغی
  • استعاره
  • نوفل الحمداني
  • تاريخ الاستلام 05 يوليو 2026
  • تاريخ المراجعة 28 يوليو 2026
  • تاريخ القبول 28 يوليو 2026